زندگي بهتر

پيش از آنكه ثابت شود تركيبات معطر طبيعي تاثير قابل توجهي بر حالات و احساسات دروني ما دارند ، از انواع گياهان دارويي و گلهاي معطر براي درمان بيماريها استفاده ميشد . از جمله روشهاي كاربرد گياهان معطر در درمان ، ميتوان به رايحه درماني يا Aromatherapy اشاره نمود كه داراي قدمتي چهارهزارساله است . در اينجا به برخي از متداولترين گياهان مورد استفاده در اين زمينه و خواص معجزه آساي آنها و تاريخچه استفاده از آنها اشاره خواهد شد.

به عقيده دانشمندان ، كار با عصاره و روغن هاي معطر گياهان دارويي و معطر در مصر باستان متولد شد و بيش از همه در موميايي و خوشبو كردن اجساد پادشاهان كاربرد داشته است . در دوران شيوع طاعون ، بسياري از افراد جهت جلوگيري از انتشار اين بيماري ، روغن هاي معطر را مي سوزاندند . قبل از آنكه رايحه گلها در تهيه عطر مورد استفاده قرار گيرد ، روميان و مصريان باستان از آن در درمان زخم به عنوان ماده ضدعفوني كننده ، ضد باكتري و دارويي استفاده ميكردند . روشهاي كاربرد عطر در درمان بيماري به نام "آروماتراپي" معروف است و اولين استفاده آن زماني بود كه يك شيميدان فرانسوي دستش را در آزمايشگاه سوزاند و از شدت سوزش ، آنرا در ظرف روغن اسطوخودوس موجود در آزمايشگاه فرو برد ، با اين كار او شاهد تسكين و بهبودي سوختگي در مدت كوتاهي بود . به اين ترتيب رايحه درماني مدرن در سال 1920 پس از مشاهده اثر شفابخش اين روغن ها بر محل سوختگي مطرح گرديد.
آروما يا Aroma به معناي رايحه مطبوع و بوي خوشايند و تراپي يا Therapy به معناي درمان كردن است و اصطلاح آروماتراپي به معناي درمان بيماريها - روحي و جسمي - توسط روغن هاي معطر و اسانس ميباشد . روغن هاي معطر هم بر بيماري هاي جسمي و هم حالات عاطفي و رواني يا اصطلاحا خلق و خو موثرند.
تركيبات معطر طبيعي (اسانس ها) تركيباتي هستند كه در اندام هاي مختلف گياهان نظير گل (مانند گل محمدي و مريم) ، دانه (هل و گشنيز) ، پوست (دارچين) ، ريشه (سنبل الطيب و انجدان رومي) و برگ ( نعنا و فلفل و ريحان) و ... يافت ميشوند . اين مواد در گياهان نقش سيستم دفاعي را در برابر عوامل بيماري زا و آفات و همچنين در برابر دماي بالا (گرمي هوا) به عهده دارند . مقدار اين مواد در گياه ، تابع زمان ( ساعات مختلف روز و فصل) و مرحله رشد گياه ميباشد . بيشترين ميزان اين مواد را ميتوان در ساعات گرم روز و آغاز مرحله گل دهي مشاهده نمود . اين تركيبات (مولكولهاي معطر اين مواد) پس از ورود به بيني ، از طريق مژك هاي موجود در راه بيني وارد سيستم ليمبيك مغز شده و با تحريك اعصاب بويايي اين قسمت كه مسؤوليت احساسات ، حافظه و يادگيري را برعهده دارد ، تاثير قابل توجهي بر روحيات و خلق و خو ميگذارد بطوريكه در نهايت ميتوان تغييراتي را بر روي ضربان قلب ، فشارخون ، تنفس و نيز ميزان و جريان هورمون ها مشاهده كرد . اسانس گياهان معطر به دليل ساختار متفاوت تشكيل دهنده آنها ، نقش بسزايي در سلامت جسم و ذهن خواهد داشت . هر يك از رايحه ها خاصيت ويژه اي دارند . برخي از گياهان نظير اسطوخودوس به واسطه تركيبات آلدئيدي داراي اثرات ضدالتهابي ، ضدويروسي ، ضدروماتيسمي و آرام بخش هستند.
برخي از اين گياهان نظير ياسمن ورز ، باعث هوشياري و افزايش تمركز و يادگيري ميشوند . بخور اوكاليپتوس ، محيط را ضدعفوني ميكند . اسانس رزماري علاوه بر خواص ضدميكروبي و ضدقارچي ، باععث تقويت روحيه و ميل به فعاليت هاي اجتماعي ميگردد . همچنين درصورت تجويز پزشك در كاهش التهابات ناشي از روماتيسم و آرتروز (مصرف روي پوست) بسيار مفيد است . اسانس گل رز (گلاب) آرامشبخش و خواب آور بوده و براي بيماران افسرده و پرخاشگر توصيه ميشود.
مطالعات جديد نشان ميدهد كه تركيب گياهان معطر همانند داروها ، در سلامتي و تنظيم بسياري از اعمال بدن مانند بهبود كار سيستم عصبي ، تحريك براي هضم و تقويت معده و اشتهاآوري تاثير بسزايي دارند . امروزه بيش از بيست نوع اثر فيزيولوژيك و فارمالوژيك از اسانس ها به اثبات رسيده است.
براي انجام آروماتراپي در خانه بهترين راه چكاندن 2 تا 3 قطره از افشره گياهان معطر در محفظه آب اتو و سپس اتو كردن لباسها ، ملحفه ها و روبالشي ها است . يكي ديگر از روشهاي رايج ، بخور گلها و تركيبات معطر است . يك ميلي ليتر از روغن گياهان را در يك ليتر آب حل كرده و در دستگاه بخور ريخته تا در فضاي خانه پراكنده شود . علي رغم كاربرد درماني اسانس ها ، ميتوان بروز مسموميت هايي نظير سردرد ، سرگيجه ، تهوع ، التهابات پوستي (درصورت تماس با بدن) ، طپش قلب و اختلال در سيستم بويايي را در افراد حساس مشاهده نمود . لذا در كاربرد اين تركيبات بايستي دقت كرد.
امروزه در كشورهاي توسعه يافته مراكزي تحت عنوان كلينيك هاي رايحه درماني فعاليت نموده و نسبت به درمان بيماران اقدام ميكنند . به اميد روزي كه چنين مراگزي در ايران هم داير شوند.